Białe wioski Andaluzji: Setenil, Frigiliana i Alpujarry to trzy różne wyjazdy, nie jeden szlak

Białe wioski Andaluzji leżą w trzech skupiskach, których nie da się objechać podczas jednego wyjazdu. Frigilianę od Grazalemy dzieli 192 kilometry i blisko trzy godziny jazdy, a Pampaneirę od Rondy 230 kilometrów. Wewnątrz każdego skupiska wioski stoją po kwadransie drogi od siebie. Jednej wiosce daje się od godziny do trzech, więc dzień mieści trzy, a nie osiem.

Jednego szlaku nie ma, są trzy skupiska

Nazwa „szlak białych wiosek” sugeruje jedną drogę z punktami po kolei. W terenie tak nie jest. Oficjalna Ruta de los Pueblos Blancos to 19 gmin i wszystkie leżą w prowincji Kadyks, wokół Sierra de Grazalema: Arcos de la Frontera, Bornos, Espera, Villamartín, Algodonales, El Gastor, Olvera, Torre Alháquime, Setenil de las Bodegas, Alcalá del Valle, Prado del Rey, El Bosque, Ubrique, Benaocaz, Villaluenga del Rosario, Grazalema, Benamahoma, Zahara de la Sierra i Algar.

Na tej liście nie ma Frigiliany. Nie ma Mijas, nie ma Casares ani żadnej wioski z Alpujarry. Nie ma na niej też Rondy, choć to z Rondy najwygodniej objeżdża się całą trasę, bo miasto leży już w prowincji Malaga.

Wioski, po które ludzie najczęściej sięgają z nazwy, rozkładają się więc na trzy osobne rejony i jeden zbiór pojedynczych miejscowości przy wybrzeżu. Poniżej odległości drogowe, policzone na sieci dróg, nie w linii prostej.

Trzy godziny w jedną stronę nie są wypadem z bazy, tylko przeprowadzką. Praktyczny wniosek: wybierasz jedno skupisko i jedną bazę, a nie objazd całego regionu. Dwa skupiska w jednym tygodniu mają sens tylko wtedy, gdy zmieniasz hotel w środku wyjazdu.

Trzy skupiska w skrócie

Różnica w liczbie dni bierze się z gęstości, nie z liczby atrakcji. W Axarquíi dwie wioski dzieli 38 minut, więc dzień wystarczy. Wokół Rondy odległości są podobne, ale wiosek jest sześć i część leży w przeciwnych kierunkach.

Skupisko pierwsze: Sierra de Grazalema i okolice Rondy

To jest ten rejon, o którym mówi się „szlak”. Wioski siedzą w wapiennych górach na granicy prowincji Kadyks i Malaga, na wysokościach od 185 do ponad 900 metrów. Bazą jest Ronda, bo ma hotele, stację kolejową i leży pośrodku.

Grazalema, Zahara i Olvera układają się w pętlę: z Grazalemy do Zahary jest 26 minut, z Zahary do Olvery 34. Te trzy robi się w jeden dzień z Rondy i to jest najlepszy dzień w całym skupisku. Setenil zostawia się na osobny wypad, bo leży w drugą stronę.

Deszcz: 33 kilometry dzielą wsie czterokrotnie

Stacja meteorologiczna w Grazalemie stoi na 913 metrach, siedemset metrów od wsi. Z jedenastu pełnych roczników wychodzi 1 382 milimetry opadu rocznie na 63 dniach z deszczem. To najwyższa suma, jaką zmierzyliśmy w Hiszpanii, i zgadza się z tym, co podaje hiszpańska administracja: w tych górach leży punkt o największym opadzie w Andaluzji.

Trzydzieści trzy kilometry dalej, w Olverze, ta sama metoda daje 366 milimetrów. Cztery razy mniej, przy tych samych górach i tej samej szerokości geograficznej. Grazalema łapie wilgoć znad Atlantyku na pierwszej ścianie, Olvera leży już za nią.

Dla porównania Almería, 350 kilometrów na wschód, ma 120 milimetrów rocznie. W Grazalemie jeden grudniowy dzień przyniósł 295,7 milimetra, czyli więcej, niż w Almerii pada przez dwa lata.

Ta liczba brzmi jak ostrzeżenie i nim nie jest. Lipiec ma w Grazalemie 0,0 milimetra, sierpień 0,4, przy 30,6 i 30,9 stopnia w szczycie dnia. Deszcz spada tu od października do kwietnia, a w styczniu i grudniu daje po 275 i 289 milimetrów. Latem najbardziej mokra wieś w Andaluzji jest sucha jak reszta regionu, tylko chłodniejsza po zmroku.

Vía Verde de la Sierra

Z Olvery startuje 36,5 kilometra dawnego torowiska, którego nigdy nie ukończono: 30 tuneli, cztery wiadukty i kolonia sępów płowych przy skale Peñón de Zaframagón. Trasa jest płaska i nadaje się na rower z dzieckiem, co w tych górach nie zdarza się nigdzie indziej. Opisuje ją szerzej strona Setenil de las Bodegas.

Praktyczna wskazówka: część szlaków w parku Sierra de Grazalema wymaga wcześniejszego pozwolenia, wydawanego bezpłatnie przez zarząd parku. Dotyczy to między innymi wejścia do jodłowego lasu Pinsapar. Bez pozwolenia strażnik zawraca przy tablicy.

Skupisko drugie: Axarquía za Nerją

Najmniejsze z trzech i najłatwiejsze. Wioski leżą na zboczach Sierra Almijara, tuż nad wybrzeżem, więc dojeżdża się do nich w kwadrans z plaży. Bazą jest Nerja.

Frigiliana stoi 7,5 kilometra w głąb lądu, 13 minut autem, na wysokości 318 metrów. Mieszka tam około trzech tysięcy osób. Najstarsza część, Barribarto, zachowała układ ulic z czasów muzułmańskich: część zaułków jest schodami, a bruk układa się we wzory z kolorowych kamyków. Frigiliana dostała pierwszą krajową nagrodę za upiększenie wsi w 1982 roku, a od 2014 jej stare miasto jest zespołem zabytkowym.

Na Frigilianę wystarczą dwie godziny i to jest uczciwa liczba, nie oszczędna. Cała historyczna dzielnica ma kilkaset metrów w poprzek i zwiedza się ją nogami, w górę i w dół. Kto planuje tu pół dnia, spędzi drugą połowę w kawiarni. Kto planuje kwadrans, minie się z sensem miejsca.

Autobus z Nerji jedzie tam około trzydziestu minut i to jedyna wioska w całym tym zestawieniu, do której da się wygodnie dojechać komunikacją. Do wszystkich pozostałych trzeba auta.

Cómpeta leży 25,8 kilometra od Nerji, 35 minut drogą, wyżej i głębiej w górach. Jest większa, mniej wypolerowana i ma więcej życia poza sezonem. Robi się ją razem z Frigilianą w jeden dzień, bo dzieli je 26,4 kilometra i 38 minut, ale kolejność ma znaczenie: najpierw Cómpeta rano, kiedy droga jest pusta, potem Frigiliana po południu.

Skupisko trzecie: Alpujarry pod Sierra Nevadą

Najbardziej odrębne z trzech i architektonicznie najciekawsze. Wioski wiszą na południowym stoku Sierra Nevady, wysoko ponad linią, na której kończą się gaje oliwne. Bazą jest Grenada.

Rdzeń to trzy wioski w jednym wąwozie, Barranco de Poqueira, ustawione jedna nad drugą:

Pampaneirę, Bubión i Capileirę dzieli w sumie czternaście minut jazdy. Trzy wioski, trzy krótkie przejazdy i cały dzień zamknięty bez pośpiechu. To najgęstsze skupisko z całej trójki.

Dachy, które wyglądają jak z Maroka

Domy w Alpujarrach nie mają dachów spadzistych. Mają terrao, czyli płaski taras uszczelniony szarą gliną zwaną launa, która po ubiciu nie przepuszcza wody. Nad tarasami sterczą walcowate kominy wysokie od 75 centymetrów do półtora metra, przykryte płytą łupka. Między domami przechodzą tinao, czyli zadaszone przejścia, w których pierwsze piętro jednego domu przechodzi nad ulicą.

Ten typ budownictwa jest bliższy górom Rif w Maroku niż reszcie Andaluzji i to jest powód, dla którego warto tu wjechać zamiast oglądać kolejne bielone zaułki. Wioski z pierwszych dwóch skupisk są bielone i strome. Te są bielone, strome i zbudowane inaczej.

Trevélez leży na 1 476 metrach, a jego gmina ma najwyższą średnią wysokość w Hiszpanii, 2 589 metrów. Suche górskie powietrze robi tu szynkę, która schnie w suszarniach bez chłodzenia. To jedyny powód, dla którego jedzie się dodatkowe 38 minut za Capileirę, i dla części ludzi wystarczający.

Praktyczna wskazówka: droga do Poqueiry jest wąska i kręta, a zimą powyżej 1 300 metrów potrafi być oblodzona. Od listopada do marca sprawdź prognozę przed wyjazdem i nie planuj powrotu po zmroku.

Wioski, które nie należą do żadnego skupiska

Kilka najbardziej znanych białych miasteczek stoi osobno, w zasięgu godziny od kurortów na wybrzeżu. Nie tworzą trasy i nie ma sensu ich łączyć. Każde jest wypadem na pół dnia z bazy, którą i tak masz.

Mijas jest tu przypadkiem osobnym, bo to najbliższa wioska od lotniska: 28 kilometrów i 35 minut z terminalu w Maladze, a z Fuengiroli tylko 14,7 kilometra i 17 minut. Jeśli masz jeden wolny poranek przed wylotem, to jedyna pozycja z tej listy, która się w nim zmieści. Bazą jest wtedy Malaga albo Marbella.

Vejer i Arcos trzymają się z kolei bliżej Kadyksu niż Rondy. Arcos formalnie należy do oficjalnej dziewiętnastki, ale z Kadyksu jest do niego 63,7 kilometra i 50 minut, a z Rondy 85,3 kilometra i 80 minut. Kto siedzi nad Atlantykiem, zwiedza je od tamtej strony, nie z gór.

Ile czasu daje się jednej wiosce

To liczba, przez którą najczęściej rozsypuje się plan. Historyczne jądro takiej wioski ma zwykle kilkaset metrów w poprzek i zwiedza się je nogami, więc czas zamyka się w godzinach, nie w połówkach dnia. Poniżej czasy na samo miasteczko, bez posiłku i bez szlaku.

Trzy wioski dziennie to realny sufit, cztery przy bardzo bliskich odległościach. Powyżej tego dzień zamienia się w przejazdy z krótkimi postojami, a wszystkie bielone zaułki zaczynają wyglądać tak samo. Lepiej wyjąć jedną wioskę z planu i zjeść w innej obiad, niż dołożyć dwie i nie zapamiętać żadnej.

Kiedy jechać

Najlepsze są kwiecień, maj, wrzesień i październik. Powód jest inny w każdym skupisku, ale wniosek ten sam.

W górach koło Rondy latem jest gorąco i sucho. Grazalema ma w lipcu 30,6 stopnia i zero opadu, a Setenil dochodzi do 34, bo leży niżej. Zwiedzanie białej wioski o 14:00 w sierpniu oznacza chodzenie w słońcu odbitym od ścian, bez cienia. Zimą jest odwrotnie: od października do kwietnia spada tu ponad tysiąc milimetrów deszczu, a szlaki robią się błotniste.

W Alpujarrach decyduje wysokość, nie miesiąc. Capileira leży na 1 436 metrach, więc w lipcu jest tu znośnie wtedy, gdy w dolinie Gwadalkiwiru jest nie do wytrzymania. Za to zimą trzeba liczyć się z oblodzoną drogą. Kwiecień i maj są tu najładniejsze, bo na Sierra Nevadzie nad wioskami leży jeszcze śnieg.

W Axarquíi problem jest odwrotny. Frigiliana w lipcu i sierpniu bywa zatłoczona, bo cała Costa del Sol robi tu ten sam wypad po plaży. Kto siedzi w Nerji latem, powinien pojechać rano, przed jedenastą, albo pod wieczór.

Autem czy autobusem

Praktycznie wszystkie te wioski wymagają samochodu. Autobusy jeżdżą, ale w rytmie dopasowanym do mieszkańców: rano do miasta, po południu z powrotem. Dojazd na godzinę i powrót po pięciu godzinach nie układa się w plan zwiedzania, tylko w przymusowy nocleg.

Wyjątki są dwa. Frigiliana ma autobus z Nerji, jazdy około trzydziestu minut, i to jedyna wioska z tej listy, którą da się zrobić bez auta bez żadnego kombinowania. Mijas Pueblo ma połączenie z Fuengiroli, oddalonej o 14,7 kilometra, a do samej Fuengiroli z Malagi dojeżdża kolej podmiejska.

Praktyczna wskazówka do wszystkich pozostałych: parkuj na górze i schodź do miasteczka, a nie odwrotnie. W dolnych częściach tych wiosek zwykle nie ma gdzie zostawić auta, a uliczki są za wąskie na zawracanie. W Setenil ta zasada jest twarda, bo dolna ulica biegnie pod nawisem skalnym.

Które skupisko wybrać

Jedziesz na tydzień i chcesz, żeby białe wioski były osią wyjazdu: Sierra de Grazalema z bazą w Rondzie. Sześć wiosek, dwa do trzech dni jazdy, plus samo miasto nad wąwozem.

Jedziesz na plażę i chcesz jeden dzień inaczej: Axarquía z Nerji. Frigiliana i Cómpeta w jeden dzień, wieczorem znów jesteś nad morzem.

Chcesz zobaczyć coś, czego nie ma na reszcie wybrzeża: Alpujarry z Grenady. Płaskie dachy, kominy z łupka i wioski na wysokości, na której w sierpniu robi się chłodno.

Masz jeden wolny poranek: Mijas Pueblo, 35 minut z lotniska. Sama gmina Mijas ma jednak drugą, nadmorską połowę i osobną stronę.

Cały region i jego pozostałe kierunki opisuje strona Andaluzja.

Najczęstsze pytania o białe wioski Andaluzji

Czasy zwiedzania są szacunkiem na samo miasteczko, bez posiłku i bez szlaku. Rozkłady autobusów zmieniają się z sezonem, przed wyjazdem sprawdź je u przewoźnika.