Abruzja – parki narodowe godzinę od Rzymu

Pogoda

Abruzja ma 2 strefy klimatyczne: śródziemnomorską na wybrzeżu i kontynentalno-górską w głębi regionu. Pescara latem osiąga 28-30°C, w górach Gran Sasso temperatury są o 10-15°C niższe. Sezon kąpielowy w Adriatyku trwa od czerwca do września (woda 21-25°C), a sezon narciarski w Campo Imperatore i na Majelli od grudnia do marca.

Wiosna w Abruzji (marzec-maj)

Wiosna w Abruzji to ostatni sezon narciarski w Campo Imperatore i procesje wielkanocne w Sulmonie. Marzec utrzymuje śnieg powyżej 1 800 m, a stacje Roccaraso i Ovindoli przedłużają sezon do połowy miesiąca. W Niedzielę Wielkanocną Sulmona urządza tradycję Madonna che scappa in piazza – figura Madonny „biegnie” przez Piazza Garibaldi do figury Chrystusa Zmartwychwstałego, ceremonia trwa 30 sekund i zbiera 5 000 widzów rocznie. W pierwszy czwartek maja Cocullo gości Festa dei Serpari, gdzie figura świętego Dominika obnoszona jest po placu pokryta żywymi wężami szczeżejowymi (tradycja przedchrześcijańska, dziś jeden z najbardziej oryginalnych włoskich festynów). Maj otwiera szlaki powyżej 2 000 m: dojście na Corno Grande (2 912 m) staje się dostępne po 20 maja, a płaskowyż Campo Imperatore pokrywa się fioletowymi krokusami.

Lato w Abruzji (czerwiec-sierpień)

Lato w Abruzji to plaże Pescary z wodą 21-25°C i festiwal La Perdonanza Celestiniana w L’Aquila pod koniec sierpnia. Czerwiec otwiera sezon kąpielowy w Pescarze, Vasto Marina i Roseto degli Abruzzi (woda 21°C, 12 dni słonecznych w miesiącu). Lipiec to najlepszy moment na trekking Corno Grande: śnieg ze szczytu zniknął, dostęp do lodowca Calderone trwa 4-5 godzin podejścia z Campo Imperatore. La Perdonanza Celestiniana w L’Aquila (28-29 sierpnia, wpisana na UNESCO Intangible Heritage w 2019 roku) obchodzi dekret papieża Celestyna V z 1294 roku, dający odpust każdemu, kto przekroczy próg Bazyliki Santa Maria di Collemaggio. W sierpniu turyści z Rzymu uciekają na Campo Imperatore, gdzie temperatura 18-22°C kontrastuje z 35°C w Wiecznym Mieście.

Jesień w Abruzji (wrzesień-listopad)

Jesień w Abruzji to winobranie Montepulciano i październikowy zbiór szafranu w Navelli. Wrzesień rozpoczyna zbiory winogron Montepulciano d’Abruzzo w okolicach Tollo i Casauria, a w winnicach Cantina Tollo (40 km od Pescary) można obserwować vendemmia z degustacją 4 win za 30 zł. W ostatnim weekendzie października Navelli (50 km od L’Aquili) gości Festa dello Zafferano – 8 hektarów plantacji jest wówczas zbieranych ręcznie o świcie, każdy kwiat krokusa Crocus sativus zawiera 3 znamiona dające szafran. Październik to też ostatnie ciepłe dni na plażach (woda 19°C, połowa hoteli oferuje noclegi tańsze o 30 procent niż w sierpniu), a listopad otwiera sezon na trufle czarne w okolicach Pretoro i pierwsze śniegi na Corno Grande.

Zima w Abruzji (grudzień-luty)

Zima w Abruzji to sezon narciarski w 3 stacjach (Campo Imperatore, Roccaraso, Ovindoli) i karnawał w Lanciano. Grudzień otwiera pełen sezon narciarski: Roccaraso ma 110 km tras na 5 stokach, Campo Imperatore 17 km na płaskowyżu, Ovindoli 30 km z widokiem na Velino. Karnety dzienne od 130 zł, tygodniowe od 700 zł. Styczeń przynosi pustki w parkach narodowych: idealny moment na obserwację śladów wilków na świeżym śniegu (wycieczki z przewodnikiem CAI organizują wyprawy 4-godzinne za 200 zł). Luty to karnawał w Lanciano (40 km od Pescary) z paradami alegorycznymi i tradycyjnym daniem cif e ciaf (smażone podroby świńskie z papryczką). Maksimum śniegu na Campo Imperatore: 2-3 m, sceneria filmowa Rocca Calascio mrozą zachody słońca.

Gran Sasso i Parki Narodowe

Abruzja ma 3 parki narodowe pokrywające 30 procent powierzchni: Gran Sasso e Monti della Laga, Majella oraz Parco Nazionale d’Abruzzo, Lazio e Molise z 1923 roku – najstarszy park narodowy Włoch. Łącznie zajmują ponad 300 000 hektarów, z 700+ szlaków trekkingowych i populacjami chronionych gatunków: wilków apenińskich (Canis lupus italicus), niedźwiedzi marsykańskich (Ursus arctos marsicanus, ok. 50-60 osobników endemicznych) i kozic apenińskich.

Gran Sasso d’Italia to najwyższe pasmo Apenin z Corno Grande (2 912 m) i Calderone – ostatnim lodowcem na południu Europy. W parku znajduje się też obserwatorium astronomiczne Campo Imperatore oraz Hotel Campo Imperatore, gdzie w 1943 roku internowano Mussoliniego (uwolnionego przez niemieckich komandosów Otto Skorzeny’ego). Wstęp do parku wolny, parking 5 EUR dziennie w sezonie.

Campo Imperatore

Campo Imperatore to płaskowyż 30 km długości i 5 km szerokości w sercu Gran Sasso, na wysokości 1 700-2 100 m n.p.m. Dojazd kolejką linową z Fonte Cerreto (15 minut, 30 zł / 7 EUR w obie strony) lub samochodem drogą SS17bis. Latem to baza dla trekkingu na Corno Grande (4-6 godzin w obie strony, szlak 6c), zimą stacja narciarska z 8 wyciągami i karnetem od 130 zł dziennie.

Rocca Calascio

Rocca Calascio to najwyższa twierdza Apenin na 1 460 m n.p.m., zbudowana w XIII wieku jako fortyfikacja graniczna. Zamek służył jako sceneria filmów Lady Hawke (1985), Imię Róży (1986) oraz The American (2010) z Georgem Clooneyem. Dojście pieszo z parkingu Calascio zajmuje 30 minut, wstęp wolny, widok obejmuje całe pasmo Gran Sasso i dolinę Tirino.

Pescara – plaże Adriatyku

Pescara to największe miasto Abruzji ze 120 000 mieszkańców i 17 km miejskiej plaży nad Adriatykiem. Lotnisko Pescara Abruzzo (PSR) leży 4 km od centrum, z sezonowymi lotami tanich linii (Ryanair, Wizz) z Polski (kwiecień-październik). Latem miasto tętni życiem, plaże mają drobny piasek i klasę „Bandiera Blu” w 3 strefach.

Wzdłuż wybrzeża rozciąga się Costa dei Trabocchi – 70 km drogi nadmorskiej z drewnianymi platformami rybackimi (trabocchi), niektóre przekształcone w restauracje serwujące świeże ryby. Najsłynniejsze plaże poza Pescarą to Vasto Marina (60 km na południe, woda krystaliczna), Roseto degli Abruzzi (45 km na północ, plaża rodzinna) oraz San Vito Chietino z trabocchi w stylu d’Annunzio.

Z Pescary do Rzymu jest 2 godziny 30 minut autostradą A24-A25, do Bolonii 4 godziny pociągiem Frecciarossa, a do Lacjum wjeżdżasz po przejechaniu Apenin. Wynajem auta z lotniska PSR: 100-180 zł dziennie poza sezonem, 200-250 zł w lipcu i sierpniu.

L’Aquila i miasteczka

L’Aquila to stolica regionu z 70 000 mieszkańców, miasto odbudowywane po trzęsieniu ziemi z 6 kwietnia 2009 roku (309 ofiar śmiertelnych). Centrum historyczne wraca do życia, a kluczowe zabytki to Bazylika Santa Maria di Collemaggio z 1288 roku oraz Fontana delle 99 Cannelle – fontanna z 99 kamiennymi maskami symbolizującymi 99 wsi, z których powstała L’Aquila w XIII wieku.

Sulmona

Sulmona to miasto rodzinne poety Owidiusza (Publius Ovidius Naso, urodzonego w 43 roku p.n.e.), z 25 000 mieszkańców u podnóża Majelli. Słynie z confetti – cukrowanych migdałków produkowanych tu od średniowiecza, dziś z fabryk Pelino i Confetti William di Carlo. Średniowieczny akwedukt z XIII wieku przebiega przez Piazza Garibaldi, a Cattedrale di San Panfilo stoi na grobie świętego patrona miasta. Dojazd z L’Aquili: 1 godzina 15 minut autem.

Kuchnia

Kuchnia Abruzji bazuje na pastersko-góralskiej tradycji z baraniną, jagnięciną i baranim mlekiem oraz produktami z certyfikatem DOP: szafranem z Navelli, oliwą Aprutino Pescarese i winem Montepulciano d’Abruzzo. Region produkuje miliony butelek Montepulciano rocznie oraz najdroższy włoski szafran (30-50 EUR za 1 g), zbierany ręcznie na 8 hektarach plantacji wokół wsi Navelli.

Arrosticini

Arrosticini to małe szaszłyki z baraniny długości 25-30 cm, grillowane na specjalnym wąskim grillu zwanym fornacella. Tradycja sięga pasterstwa transhumacyjnego – wędrówki stad z gór do dolin. Mięso pochodzi z owiec ras lokalnych (sopravvissana, gentile di Puglia), kawałki mają 1 cm grubości i są nadziewane na cienkie patyki bambusowe. W typowej arrosticineri zamawiasz porcję 10 sztuk za 10-15 EUR, popijając Montepulciano d’Abruzzo. Inne dania regionalne: maccheroni alla chitarra (makaron krojony na drucianej „gitarze”), brodetto alla pescarese (zupa rybna) i pecorino di Farindola.