Marche – nieodkryty region Włoch

Pogoda

Marche ma klimat śródziemnomorski na wybrzeżu i kontynentalny w głębi regionu (Apeniny). Lato jest ciepłe i suche, zima łagodna na wybrzeżu (4-10°C) i mroźna w górach (od -5°C). Sezon kąpielowy trwa od czerwca do września, a temperatura wody w Adriatyku osiąga 25°C w sierpniu.

Wiosna w Marche (marzec-maj)

Wiosna w Marche to kwitnienie maków na wzgórzach Conero i kostiumowa Festa del Duca w Urbino. Marzec przynosi otwarcie szlaków Parku Naturalnego Monte Conero (5 800 hektarów) po zimowej przerwie konserwacyjnej, a temperatura 13-16°C pozwala chodzić po Sentiero del Pino bez upału. Trzeci weekend kwietnia Urbino organizuje Festa del Duca z paradami w renesansowych kostiumach upamiętniającymi dwór Federico da Montefeltro – 200 statystów w strojach z XV wieku idzie ulicami starówki UNESCO. Maj otwiera pełny sezon dla zwiedzania Urbino (20-23°C, hotele 30 procent tańsze niż w sierpniu) i pierwsze owoce morza w restauracjach Costa Adriatica – sezon na vongole veraci i moscioli z Portonovo (jadalne małże endemiczne). W Pesaro startują też pierwsze koncerty kameralne Rossiniego w Teatro Rossini.

Lato w Marche (czerwiec-sierpień)

Lato w Marche to plaże Riviera del Conero z wodą 21-25°C i sierpniowy turniej Quintana di Ascoli Piceno. Czerwiec otwiera shuttle łodzią z Numany do plaży Due Sorelle (15 EUR w obie strony), a Spiaggia di Portonovo zapełnia się od godziny 8 rano. Pierwsza niedziela sierpnia Ascoli Piceno gości Quintana di Ascoli Piceno – jeden z najstarszych turniejów rycerskich Włoch (od XIV wieku) z jeźdźcami w renesansowych kostiumach atakującymi obracającą się figurę Saracena. Druga połowa sierpnia to Rossini Opera Festival w Pesaro (od 1980 roku) – 40 000 widzów rocznie z 50 krajów na operach Gioacchino Rossiniego, urodzonego w mieście w 1792 roku. Lipiec to peak obłożenia Numana, Sirolo i Portonovo: rezerwacje hoteli kończą się 6 miesięcy wcześniej.

Jesień w Marche (wrzesień-listopad)

Jesień w Marche to winobranie Verdicchio dei Castelli di Jesi i listopadowa Mostra Mercato del Tartufo Bianco w Acqualagnie. Wrzesień rozpoczyna zbiory winogron Verdicchio (DOC od 1968 roku) w okolicach Jesi (40 km od Ankony), a winnice Garofoli i Sartarelli oferują degustacje 4 win za 25 zł. Październik kontynuuje sezon plażowy (woda 19°C) i otwiera zbiory oliwek Carboncella oraz świeżych olive all’ascolana z certyfikatem DOP. Cztery weekendy listopada Acqualagna (60 km na zachód od Ankony) gości Mostra Mercato del Tartufo Bianco – festiwal białych trufli z degustacjami i sprzedażą po 1 500-3 500 EUR za kilogram. Listopad zamyka sezon turystyczny na wybrzeżu, a Riviera del Conero zostaje w cichych kolorach jesieni z 400 metrowymi klifami nad pustym Adriatykiem.

Zima w Marche (grudzień-luty)

Zima w Marche to karnawał w Fano i ciche zwiedzanie jaskiń Frasassi bez tłumów. Grudzień otwiera targi bożonarodzeniowe w Urbino na Piazza della Repubblica i Ankonie pod Łukiem Trajana, z ręcznie robionymi szopkami i lokalnymi confetti z Sulmony. Styczeń przynosi pustki w Grotte di Frasassi: 600 zwiedzających dziennie zamiast 3 000 w lipcu – pełna trasa 1,5 km bez kolejek, temperatura wewnątrz stała 14°C. Luty gości karnawał w Fano – jeden z najstarszych włoskich karnawałów (od XIV wieku), z paradami alegorycznych wozów i tradycją getto del cioccolato (rzucanie czekolady do publiczności z platform). Wybrzeże Adriatyku zostaje stosunkowo łagodne (8-10°C), a w Apeninach gęste mgły zamykają drogi powyżej 800 m na kilka tygodni.

Ankona

Ankona to stolica regionu, port adriatycki założony przez Greków w IV wieku p.n.e. Miasto liczy 100 000 mieszkańców i leży na półwyspie z naturalną zatoką w kształcie łokcia (stąd grecka nazwa Ankōn). Lotnisko Ankona-Falconara (AOI) jest 18 km od centrum, dojazd autobusem linii Aerobus za 6 EUR.

Główne atrakcje miasta to Łuk Trajana z 115 roku n.e. (najlepiej zachowany rzymski łuk w Marche), Katedra San Ciriaco z XI wieku na wzgórzu Guasco z widokiem na port oraz Mole Vanvitelliana – pięcioboczna fortyfikacja portowa z 1733 roku, dziś centrum kultury z muzeum Omero. Ankona jest też portem promowym do Chorwacji (Split, Zadar) i Grecji (Patras), z czasem rejsu od 12 do 22 godzin.

Z regionu pochodzą 2 specjały kulinarne z certyfikatem DOP. Olive all’ascolana to duże oliwki nadziewane mięsem, panierowane i smażone, regionalna specjalność z Ascoli Piceno (90 km na południe od Ankony). Białe trufle z Acqualagny (60 km na zachód) zbierane są od września do grudnia, a coroczna wystawa Mostra Mercato del Tartufo Bianco odbywa się w listopadzie.

Urbino – miasto Rafaela

Urbino to miasto rodzinne malarza Rafaela Santi (Raffaello Sanzio), z ok. 14 000 mieszkańców i całą starówką wpisaną na listę UNESCO w 1998 roku. Centrum historyczne pochodzi z XV wieku, gdy książę Federico da Montefeltro stworzył tu jeden z najważniejszych dworów renesansowych Włoch. Miasto leży 75 km na zachód od Ankony, dojazd autem 1 godzinę 15 minut.

Casa Natale di Raffaello (dom rodzinny Rafaela) działa jako muzeum z pamiątkami po malarzu, bilet 30 zł (7 EUR). Uniwersytet w Urbino z 1506 roku należy do najstarszych we Włoszech i wciąż przyjmuje 14 000 studentów rocznie, co daje miastu charakter akademicki przez cały rok.

Palazzo Ducale

Palazzo Ducale to renesansowa rezydencja Federico da Montefeltro z 1444 roku, dziś siedziba Galerii Narodowej Marche. Galeria prezentuje dzieła Rafaela („La Muta”), Piero della Francesca („Biczowanie Chrystusa”) oraz Tycjana. Gabinet księcia Studiolo z drewnianymi intarsjami trompe-l’œil należy do najsłynniejszych pomieszczeń renesansowych. Bilet 50 zł (12 EUR), zwiedzanie zajmuje 2-3 godziny.

Grotte di Frasassi

Grotte di Frasassi to system jaskiń krasowych odkryty w 1971 roku, jeden z największych w Europie z ponad 30 km zbadanych korytarzy. Najsłynniejsza komora Abisso Ancona ma wymiary takie, że zmieściłaby się w niej Katedra Mediolańska. Jaskinie leżą 90 km na zachód od Ankony i 50 km od Urbino, przy autostradzie A14.

Standardowe zwiedzanie trwa 1 godzinę 15 minut po oświetlonej trasie 1,5 km, bilet kosztuje 75 zł (18 EUR) dla dorosłego i 45 zł (11 EUR) dla dzieci do 11 lat. Temperatura wewnątrz jest stała: 14°C przez cały rok. Bardziej zaawansowani mogą wybrać Speleo-Adventure (4 godziny z przewodnikiem, sprzęt w cenie, 290 zł / 70 EUR) z dostępem do nieoświetlonych komór i krótkich trawersów.

W okolicy działa też uzdrowisko Frasassi z naturalnymi wodami siarkowymi i Templum Valadier – klasztor wbudowany w skałę (10 minut spaceru od jaskiń). Dojazd: pociąg Trenitalia z Ankony do Genga-San Vittore Terme (1 godzina, 8 EUR) plus shuttle do wejścia jaskiń.

Plaże Riviera del Conero

Riviera del Conero to 20 km wybrzeża między Ankoną a Numaną, z białymi klifami Monte Conero (572 m n.p.m.) opadającymi do Adriatyku. Region jest częścią Parku Naturalnego Monte Conero (5 800 hektarów), ustanowionego w 1987 roku. Plaże mają drobny biały żwir lub kamień, woda jest klasy „Bandiera Blu” w 5 lokalizacjach.

1. Spiaggia delle Due Sorelle (Sirolo): dwie skały na plaży, dostęp wyłącznie łodzią z Numany (15 EUR w obie strony, 20 minut), klasa „Bandiera Blu”.
2. Spiaggia di Portonovo: najbliżej Ankony (12 km), żwirek z dużymi kamieniami, znana z restauracji Mr. Diluvio z brodetto.
3. Spiaggia di Numana Bassa: najszersza plaża Riwiery, parasole 35-50 zł dziennie, dobra dla rodzin.
4. Spiaggia Urbani (Sirolo): 5 minut zejścia ścieżką ze skały, dziewicza, bez infrastruktury, woda turkusowa.
5. Spiaggia di San Michele (Sirolo): popularna miejska plaża, parking 20 zł dziennie, dojazd autobusem z dworca Sirolo.

Conero

Monte Conero to wapienna góra wystająca z Adriatyku na 572 m, jedyny taki klif na całym 1 200-kilometrowym wybrzeżu Adriatyku Włoch. Park Naturalny otacza ją 5 800 hektarami lasu śródziemnomorskiego z 18 oznakowanymi szlakami trekkingowymi (od 2 do 12 km). Najpopularniejszy szlak Sentiero del Pino prowadzi z parkingu Pian Grande do Punta del Pino (3 km, 1 godzina), z widokiem na Riwierę z 500 m wysokości.

Jak dojechać?

Najszybciej do Marche dolecisz tanimi liniami (Ryanair, Wizz) na lotnisko Ankona-Falconara (AOI), z sezonowymi bezpośrednimi lotami z Polski w ok. 2 godziny. Loty kursują od kwietnia do października, ceny od 250 zł w obie strony poza wakacjami i 600-800 zł w lipcu-sierpniu. Zimą bezpośrednich lotów z Polski nie ma.

Alternatywą całoroczną jest dolot do Bolonii (BLQ) Wizzem albo Ryanairem (od 200 zł) i pociąg Frecciarossa do Ankony w 2 godziny (od 30 EUR przez Trenitalia). Trzecia opcja: Rzym (FCO) i pociąg do Ankony w 3 godziny przez Foligno. Czwarta: prom z Chorwacji (Split-Ankona, 12 godzin, od 60 EUR z autem).

Po regionie najlepiej autem. Wynajem ekonomiczny z lotniska AOI: 100-180 zł dziennie poza sezonem, 200-300 zł w lipcu. Autostrada A14 biegnie wzdłuż całego wybrzeża, a podróż z Ankony do Ascoli Piceno zajmuje 90 minut. Komunikacja publiczna obsługuje miasta, ale do jaskiń Frasassi i Conero potrzebujesz auta lub shuttle. Sprawdź też sąsiednie regiony: Emilia-Romania na północy oraz całą sekcję Włochy: regiony.