Umbria – trufle i średniowiecze

Pogoda w Umbrii miesiąc po miesiącu

Umbria ma klimat umiarkowany kontynentalny z gorącym latem i chłodną zimą. W Perugii latem temperatura sięga 30°C, a zimą spada do -2°C nocą. Na Piano Grande di Castelluccio (1 270 m n.p.m.) zimą zalega śnieg od grudnia do marca. Lago Trasimeno łagodzi klimat na zachodzie, a wschodnie pogórze Apeninów zbiera 1 100 mm opadów rocznie.

Wiosna w Umbrii (marzec-maj)

Wiosna to procesje Wielkiego Tygodnia w Asyżu i kwitnienie oliwek na pagórkach Trasimeno. Marzec przynosi kwitnienie migdałów i drzew owocowych w dolinie Tybru, a temperatura 14°C w Perugii pozwala zwiedzać Palazzo dei Priori bez tłumów. Asyż w Wielki Tydzień gromadzi pielgrzymów z 80 krajów, a w pierwszy weekend maja otwiera Calendimaggio. Maj uruchamia sezon na Lago Trasimeno z wodą 19°C i kwitnieniem oliwek, a w Gubbio odbywa się Corsa dei Ceri (15 maja), jeden z najstarszych biegów świątecznych we Włoszech.

Lato w Umbrii (czerwiec-sierpień)

Lato to kwitnienie maków na Piano Grande di Castelluccio i Festival dei Due Mondi w Spoleto. Czerwiec i lipiec przynoszą fioritura na Piano Grande (1 270 m n.p.m.), gdzie pola soczewicy zakwitają w 5 kolorach (czerwone maki, żółte rzepiki, niebieskie chabry) na 15 km². Spoleto otwiera Festival dei Due Mondi pod koniec czerwca, a Foligno organizuje Giostra della Quintana (turniej rycerski z XVII wieku). Sierpień przynosi Ferragosto i temperatury 31°C w Perugii, kiedy mieszkańcy uciekają nad Trasimeno z wodą 26°C.

Jesień w Umbrii (wrzesień-listopad)

Jesień to sezon czarnych trufli w Norcii i winobranie Sagrantino di Montefalco. Wrzesień przynosi zbiory winogron Sagrantino na 1 200 ha wokół Montefalco, włoskiego czerwonego wina o najwyższym stężeniu polifenoli. Październik to Eurochocolate w Perugii (festiwal czekolady z 1 milionem gości w 9 dni) i otwarcie sezonu na białe trufle z Pietralunga (4 000-10 000 zł/kg). Sezon na czarne trufle pregiato z Norcii trwa od listopada do marca (1 500-2 500 zł/kg). Listopad przynosi olio nuovo z młynów wokół Trevi i pierwsze opady śniegu na Monte Sibillini.

Zima w Umbrii (grudzień-luty)

Zima to szopki w Asyżu i sezon na czarne trufle w trattoriach Norcii. Grudzień otwiera Mercatini di Natale na Piazza IV Novembre w Perugii i żywe szopki bożonarodzeniowe w wielu umbryjskich miasteczkach (tradycja zapoczątkowana przez św. Franciszka w 1223 roku w Greccio, leżącym 70 km od Asyżu w sąsiednim Lacjum). Styczeń i luty to najtańsze hotele (od 200 zł za noc) i zwiedzanie bazylik bez kolejek. Karnawał w lutym przynosi pochody w Città della Pieve. Na Monte Sibillini w Forca di Presta i Castelluccio śniegu leży 80-120 cm, a w Norcii temperatura nocą spada do -5°C.

Perugia – stolica regionu

Perugia to stolica Umbrii z 165 tysiącami mieszkańców i etruskimi korzeniami sięgającymi VI w. p.n.e. (dawniej Perusia). Miasto leży na 493 m n.p.m. na 5 wzgórzach i zachowało średniowieczny układ z 7 bramami w murach z III w. p.n.e. (Arco Etrusco). Centrum to Piazza IV Novembre z Fontana Maggiore (1278) Niccolò i Giovanniego Pisano, otoczona Palazzo dei Priori i katedrą San Lorenzo. Czekoladę Perugina produkuje się tu od 1907 roku, a Eurochocolate ściąga 1 milion gości w październiku.

Palazzo dei Priori

Palazzo dei Priori to gotycki ratusz z lat 1293-1443 z Salą Notari i wejściem przez schody w kształcie wachlarza. Mieści Galleria Nazionale dell’Umbria z około 3 000 dziełami od XIII do XIX wieku, w tym freski Pinturicchia i obrazy Perugino (nauczyciel Rafaela). Bilet: 35 zł (8 EUR). W tym samym budynku działa Collegio del Cambio z freskami Perugino z 1500 roku.

Asyż – św. Franciszek

Asyż to 28-tysięczne miasto na 424 m n.p.m. na zboczu Monte Subasio (1 290 m), miejsce urodzenia św. Franciszka około 1181 roku. Centrum historyczne wpisano na listę UNESCO w 2000 roku za bazyliki, klasztory i pielgrzymie szlaki. Miasto otaczają 4 km murów obronnych z XIV wieku z 8 bramami i Rocca Maggiore (XII w.) na szczycie wzgórza. Calendimaggio to trzydniowy festiwal średniowieczny w pierwszy weekend maja, z turniejami łuczniczymi i defiladami.

Bazylika św. Franciszka

Bazylika św. Franciszka to dwupoziomowy kościół z lat 1228-1253 z freskami Giotta i Cimabuego. Bazylika górna mieści 28 fresków Giotta z lat 1290-1300 przedstawiających życie św. Franciszka, jeden z pierwszych cyklów protorenesansu. Bazylika dolna kryje grób świętego w krypcie i freski Cimabuego, Pietro Lorenzettiego i Simone Martiniego. Wstęp wolny, czynne od 6:00 do 18:50, audioprzewodnik 25 zł (6 EUR). Trzęsienie ziemi z 1997 roku zniszczyło fragment sklepienia, ale freski odrestaurowano do 1999 roku.

Spoleto, Orvieto i Gubbio

Spoleto, Orvieto i Gubbio to trzy średniowieczne miasta Umbrii, każde z innym charakterem i 1 700-2 700 lat historii. Spoleto (38 tys. mieszkańców) słynie z Festival dei Due Mondi (od 1958 r.) i Ponte delle Torri, akweduktu z XIV w. o długości 230 m i wysokości 80 m. Gubbio (31 tys. mieszkańców) leży na zboczu Monte Ingino i organizuje 15 maja Corsa dei Ceri z tradycją od 1160 roku.

Katedra Orvieto

Katedra Orvieto stoi na płaskowyżu tufowym 325 m n.p.m. i ma fasadę uznawaną za jedną z najpiękniejszych w włoskim gotyku. Budowa zaczęła się w 1290 roku, a fasada Lorenza Maitaniego z 1310 roku łączy biały marmur z polichromowanymi mozaikami na 52 m wysokości. Wnętrze kryje Cappella di San Brizio z freskami Luki Signorellego (1499-1502) ilustrującymi Sąd Ostateczny, inspirację dla Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej. Pod miastem rozciąga się 1 200 grot etruskich (Orvieto Underground), zwiedzanych z przewodnikiem za 35 zł (8 EUR).

Trufle i kuchnia umbryjska

Umbria produkuje 30% włoskich czarnych trufli, głównie wokół Norcii w górach Sibillini. Sezon czarnych trufli pregiato (Tuber melanosporum) trwa od listopada do marca, ceny 1 500-2 500 zł/kg w sklepach Norcii i na targach w Spoleto. Białe trufle (Tuber magnatum) z Pietralunga i Gubbio pojawiają się od października do grudnia w cenie 4 000-10 000 zł/kg. Norcia produkuje też prosciutto Norcia IGP od XIII wieku i salami z dzika z lasów Valnerina, a słowo „norcineria” weszło do włoskiego jako synonim sklepu mięsnego.

Kuchnia umbryjska opiera się na 5 produktach: czarne trufle, oliwa Trevi DOP, soczewica z Castelluccio PGI, wino Sagrantino di Montefalco DOCG i prosciutto Norcia IGP. Sztandarowe dania to strangozzi al tartufo (gruby makaron z czarnym truflem, 70-90 zł), porchetta umbra (30 zł porcja), soczewica z Castelluccio z kiełbasą (40 zł). Butelka Sagrantino w enotece w Montefalco: 100-250 zł.

Jak dojechać do Umbrii?

Umbria nie ma bezpośrednich lotów z Polski, więc dolatuje się do Rzymu, Florencji lub Pizy i jedzie pociągiem albo autem. Lotnisko Perugia San Francesco d’Assisi obsługuje tylko Ryanaira z Londynu Stansted i sezonowe loty z Brukseli (kierunek 14 km od centrum miasta). Najwygodniej dolatuje się Ryanairem do Rzymu Ciampino (390 km) albo Wizz Airem do Florencji (165 km), dalej pociąg lub samochód.

• Rzym Termini → Perugia: pociąg regionalny co 2 godziny, 2 h 30 min, bilet 65 zł (15 EUR).
• Florencja SMN → Perugia: pociąg z przesiadką w Terontoli, 2 h 15 min, bilet 60 zł (14 EUR).
• Rzym Fiumicino → Asyż autem: 200 km, 2 h 15 min, autostrada A1 i E45.
• Perugia → Asyż: pociąg co 30 min, 25 minut, bilet 12 zł (2,80 EUR).
• Perugia → Orvieto: pociąg z przesiadką, 1 h 40 min, bilet 35 zł (8 EUR). Autem 90 km, 1 h 15 min.

Wynajem auta opłaca się jeśli planujesz Norcię, Castelluccio i Lago Trasimeno (komunikacja publiczna ogranicza się do głównych miast). Cena od 120 zł/dzień (klasa B) z odbiorem w Rzymie lub Florencji. Sprawdź też przewodnik po regionach na Włochy: regiony.